Žalğas TOLĞANBAY: ARMAN BOLMASA, ÖMІR TAUSILADI

"Qazaqstannıñ eñbek sіñіrgen qayratkerі,  Halıqaralıq žâne Respublikalıq teatr festivalderіnіñ žuldegerі, Mûhtar Âuezov atındağı Qazaq Memlekettіk akademiyalıq drama teatrınıñ akterі Žalğas Tolğanbaymen žolığıp,  oyımızda žurgen bіrqatar sûraqtardı qoyıp kördіk",-dep žazadı "Qazaq âdebietі" gazetі. 

 – Žalğas ağa, 2020 žıl sіz ušіn aytulı žañalıqtarğa tolı boldı. «Erdіñ žası – elu», «Elude el ağası» dep halqımız beker aytpasa kerek-tі mereylі žasıñız qûttı bolsın! Bіr sözіñіzde «Qožağa ûqsap ölіmіmdі kuttіm», «Kurtešeden qorıqqan balamın», – dep balalıq šaqtıñ erekše sâtterіn eske alıpsız. Sol âdemі estelіkter žaylı kіtap žazu oyıñızda bar ma?

 – «Erdіñ žası elu» dep aytıp otırsız ğoy. Žalpı, bûl žas bіr oylanatın, âr âreketіñdі sarapqa salıp, özіñe esep beretіn žas pa deymіn. Öz atımnan kіtap žazbasam da, estelіkter žazu oyda bar. Qazіrgі šaq uaqıttıñ qoynauındağı âdemі estelіkter men baldâuren kezeñdі, eseygen šaqtı eske alatın merzіm dep oylaymın. Ötken ömіrіmdі, žurіp ötken žolımdı aq qağaz betіne turtіp qou – bolašaq ûrpaq ušіn de paydalı ğoy.

– Öner âlemіndegі alğašqı qadamıñız Mâdeniet ağartu učiliщesіnde bastaldı. Student šağıñız žaylı âñgіmelep berseñіz.

– Men bûzıq student bolmadım. Aynalammen qarım-qatınasım dûrıs edі. Bala kezden önerdі, öner žolında žurudі qaladım. Âkemnіñ aq batasın alıp, 1985 žılı Mâdeniet ağartu učiliщesіne tusіp, klub meñgerušіsі žâne dirižer mamandığın oqıp šıqtım. Dombıradan Ûlbala Serіmbetova degen ûstazım dârіs berdі. Sol kіsіden köp sabaq aldım. Ulken önerge žol ašqan barša ûstazdarıma raqmetіmdі aytamın. 1988 žılı klub meñgerušіsі bolıp qızmet atqardım. Sosın âsker qatarına alınıp, Otan aldındağı borıšımdı ötep kelgen soñ, tuğan žerіmde mûğalіm boldım. Auılımızda folklorlıq ansambl qûrıp, T.Žurgenov atındağı teatr žâne öner institutına tustіm. Ömіrіm önermen tığız baylanısta örbіdі.

– Özіñіz aytıp otarğanday, ömіrіñіz unemі önermen bіteqaynasıp keledі. Önerde ökіngen kezіñіz boldı ma?

– Pende bolğannan keyіn, ömіrde quanıš ta bârі qatar žuredі ğoy. Ökіnіšіm köp boldı dep aytpaymın. Bіraq teatrğa alğaš kelgende qorqınıš boldı. Abız ağalarımız ben öner maytalmandarınıñ arasına kelgen soñ, bastapqıda qobalžu žoq emes-tіn. «Rölderіmdі dûrıs oynap, obraz žasay alıp žurmіn be?», «Men bіreudіñ ornın baylap žurgen žoqpın ba?» degen oylar žiі mazaladı. Keyіnnen bіr rölіm sâttі šıqtı da, arı qaray bârі žaqsı bolıp kettі. Sonımen men teatrğa kâdіmgіdey baylandım.

 – Teatr sahnasında aytulı rölderdі somdap žursіz. Sіz «oynasam eken» dep armandaytın röl bar ma?

– Arman bolmasa, ömіr tausıladı. «Abay» dramalıq derektі filmіnde, «Abay-Toğžan» spektaklіnde oynadım. Men oynamağan âlі köptegen rölder bar. Elge tanımal ûlt žanašırları men tarihta atı qalğan biler men handardı oynau, olardı tanıtu – barlıq akterdіñ mіndetі dep oylaymın. Âlemdіk klassikalarda da bіrneše röldі somdadım. Bûyırğanı da, bûyırmağanı da bar. Alda qanday röl kezdesse de, âr obrazdı žoğarı deñgeyde somdap šığuğa niettіmіn.

 – Asanâlі šіmovtı qazaq «Halıqtıñ Bekežanı» dep tanidı. Bugіnde akterlerdіñ tölqûžatına aynalğan rölderdі kezdestіre bermeymіz. Bûl režisser kâsіbilіgіnіñ tömendіgі me, âlde akter šeberlіgіnіñ azdığı ma?

– Qazіrgі kunі akter šeberlіgі az dep aytpaymın. Mıqtı akterlerіmіz bar. Akter boyında žalqaulıq bolmauı tiіs. Bûl mamandıq ömіr boyı іzdenudі talap etedі. Öner biіgіnen körіngіsі kelgen âr adam režisserge aytıp qoyıp, žure bermey, eñbektenu kerek. Sol kezde ğana armanı orındaladı. Bûl žerde režisserdі de, akterdі de ayıptauğa bolmaydı. Žetіstіk te, kemšіlіk te ekeuіne de ortaq.

 – Qazaq televiziyasında da eñbek ettіñіz. El bolašağın эkranına qarap bağalaytın zamanda qazaq žurnalistikasına köñіlіñіz tola ma?

– Qazіr žurnalister ortası köbіne reyting qualau, özіn tanıtu men piar bâygesіne aynalğanday. Šın mânіnde qazіrgі эkranda tûšınıp köretіn bağdarlamalar žoqtıñ qası. Özіmіzdі özіmіz ûlıqtauımız kerek. Яğni özіmіzdі dûrıs körsete bіluge tiіspіz. Šou žasap, tez tanımal boluğa ûmtılu žön emes. Adamğa oy salatın habarlar žasap, ötіmdі maqalalar žazu (âr žurnalistіñ mіndetі ) dep oylaymın. Salt-dâsturіmіz ben tarihımızdı qazbalasaq, sonıñ özіnen köptegen dûrıs nârseler taba alar edіk. Bіz özіmіzge ğana kerekpіz, basqa ûlttıñ ešteñesі ketpeydі. Žalpı, qattı elіkteytіn halıqpız ğoy. Bіzde qızıqtan görі köšіrme köp. Bugіngі žurnalisterde adamdardı bіr-bіrіmen šağıstıru, arazdastıru köbeyіp kettі. Bûrınıraqtağı Sağat šіmbaev, Šerhan Mûrtaza ağalarımızdıñ televiziyadağı bağdarlamaları oy salatın. Bіz ûlttı târbieleymіz. Sondıqtan el sanasına âser etetіn dunielerge žeñіl-želpі qarasaq, qûrığanımız qûrığan. Ûrpağımızğa özіmіzdі sayqımazaq etіp körsetuden aulaq bolayıq. Bûl menіñ uâžіm, nazım. Dûrıs habar žasauımız kerek.


– Adamzat balasına berіlgen asıl qûndılıqtardıñ bіrі – kіtap oqu. «Âr qazaq oquı tiіs» dep qanday 3 kіtaptı atar edіñіz?

– І.Esenberlinnіñ «Köšpendі­lerіn», M.Âuezovtіñ «Abay žolın», Â.Kekіlbaev, T.Âbdіkov, O.Bökey šığarmaların aytatın edіm. Qazіr žaqsı-žaqsı žas aqındar legі kele žatır. Olardı da oquımız kerek. Šetel klassikasına da šolu žasau artıqtıq etpeydі.

 – «Sen sayasatpen aynalıspasañ, sayasat senіmen aynalısadı» degen söz bar ğoy. Qazіrgі sayasi ahualğa közqarasıñız qalay?

– Men sayasatqa köp aralasa bermey­mіn. Bіz tâuelsіz memleketpіz, öz Ata Zañımız ben Prezidentіmіz bar. Köp nârsege aralasa bermeu kerek. Qanday іstіñ de bayıbına barmay, asığıs ukіm šığaruğa bolmaydı.

 – Qoğamda kurmeulі mâseleler žeterlіk. Solardıñ bіrazı teatr törіnde sahnalanıp žur. Sіz žarıqqa šığarudı arman etetіn tuındı bar ma?

– Qoğamdağı keleñsіz­dіkter teatrda aytarlıqtay körsetіlude. Tuındı šığaru âlі oyda žoq.

 – Köptegen rölderіñіzben halıqtıñ suyіspenšіlіgіne bölengen aktersіz, uyde âkesіz! Ûrpaq târbiesіnde qanday qağidalardı ûstanasız?

– Atamnan âkeme, âkemnen mağan žalğasıp kele žatqan târtіp bar. Eñ bastı qağida – bіreudіñ ala žіbіn attamau. Âr bala boyına ûyat degen nârsenі sіñіrіp ösuі kerek. «Osı žasağanım dûrıs pa, bûrıs pa?» dep saralay alğanı žön. Ulkenge qûrmet, kіšіge іzet körsetu, qazaqtıñ dâsturіn bіlu eñ mañızdı borıš ekenіn balalarıma žiі aytıp otıramın. Qanımızğa sіñgen qûndılıqtarğa suyenіp žursek, adaspaymız. «Elu žılda el žaña, žuz žılda qazan» deydі ğoy. «Obal boladı», «ûyat boladı» degen sözderdіñ astarına uñіluіmіz kerek. Odan žaman bolmaymız.

 – Bala Žalğastıñ barlıq armandarı orındaldı ma?

– Allağa šukіr! Mağan köp dostarım: «Senіñ žolıñ bolğıš», – dep aytadı. Meželegen žerge tez žetpesem de, asıqpay kele žatırmın.

– Žolıñızdı quıp, öner  tabaldırı­ğın attayın dep  žatqan žas buınğa aytar keñesіñіz?

– Ûlım Žansûltan Qonısbaev öner žolında. Uyde – balam, žûmısta – ârіptespіz. Ûlıma da, önerge kelgen özge örenderge de aytarım: «Öz іsіne adal bolu, eñbekqor, ûqıptı bolu bûlžımas qağidalarıña aynalsın», – der edіm. Qazіr eñbek etem degen žastarğa barlıq mumkіndіk bar.

 – Uaqıtıñızdı bölіp, sûhbat bergenіñіzge köp raqmet!

 

Sûhbattasqan

Tölebay TAÑSAMAL

 QazÛU, žurnalistika fakultetіnіñ 4 kurs studentі