جالعاس تولعانباي: ارمان بولماسا, ومىر تاۋسىلادى

"قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى,  حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق تەاتر فەستيۆالьدەرىنىڭ جۋلدەگەرى, مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميяلىق دراما تەاترىنىڭ اكتەرى جالعاس تولعانبايمەن جولىعىپ,  ويىمىزدا جۋرگەن بىرقاتار سۇراقتاردى قويىپ كوردىك",-دەپ جازادى "قازاق ادەبيەتى" گازەتى. 

 – جالعاس اعا, 2020 جىل سىز ۋشىن ايتۋلى جاڭالىقتارعا تولى بولدى. «ەردىڭ جاسى – ەلۋ», «ەلۋدە ەل اعاسى» دەپ حالقىمىز بەكەر ايتپاسا كەرەك-تى مەرەيلى جاسىڭىز قۇتتى بولسىن! بىر سوزىڭىزدە «قوجاعا ۇقساپ ولىمىمدى كۋتتىم», «كۋرتەشەدەن قورىققان بالامىن», – دەپ بالالىق شاقتىڭ ەرەكشە ساتتەرىن ەسكە الىپسىز. سول ادەمى ەستەلىكتەر جايلى كىتاپ جازۋ ويىڭىزدا بار ما?

 – «ەردىڭ جاسى ەلۋ» دەپ ايتىپ وتىرسىز عوي. جالپى, بۇل جاس بىر ويلاناتىن, ار ارەكەتىڭدى ساراپقا سالىپ, وزىڭە ەسەپ بەرەتىن جاس پا دەيمىن. وز اتىمنان كىتاپ جازباسام دا, ەستەلىكتەر جازۋ ويدا بار. قازىرگى شاق ۋاقىتتىڭ قويناۋىنداعى ادەمى ەستەلىكتەر مەن بالداۋرەن كەزەڭدى, ەسەيگەن شاقتى ەسكە الاتىن مەرزىم دەپ ويلايمىن. وتكەن ومىرىمدى, جۋرىپ وتكەن جولىمدى اق قاعاز بەتىنە تۋرتىپ قوۋ – بولاشاق ۇرپاق ۋشىن دە پايدالى عوي.

– ونەر الەمىندەگى العاشقى قادامىڭىز مادەنيەت اعارتۋ ۋчيليشەسىندە باستالدى. ستۋدەنت شاعىڭىز جايلى اڭگىمەلەپ بەرسەڭىز.

– مەن بۇزىق ستۋدەنت بولمادىم. اينالاممەن قارىم-قاتىناسىم دۇرىس ەدى. بالا كەزدەن ونەردى, ونەر جولىندا جۋرۋدى قالادىم. اكەمنىڭ اق باتاسىن الىپ, 1985 جىلى مادەنيەت اعارتۋ ۋчيليشەسىنە تۋسىپ, كلۋب مەڭگەرۋشىسى جانە ديريجەر ماماندىعىن وقىپ شىقتىم. دومبىرادان ۇلبالا سەرىمبەتوۆا دەگەن ۇستازىم دارىس بەردى. سول كىسىدەن كوپ ساباق الدىم. ۋلكەن ونەرگە جول اشقان بارشا ۇستازدارىما راقمەتىمدى ايتامىن. 1988 جىلى كلۋب مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت اتقاردىم. سوسىن اسكەر قاتارىنا الىنىپ, وتان الدىنداعى بورىشىمدى وتەپ كەلگەن سوڭ, تۋعان جەرىمدە مۇعالىم بولدىم. اۋىلىمىزدا فولьكلورلىق انسامبلь قۇرىپ, ت.جۋرگەنوۆ اتىنداعى تەاتر جانە ونەر ينستيتۋتىنا تۋستىم. ومىرىم ونەرمەن تىعىز بايلانىستا وربىدى.

– وزىڭىز ايتىپ وتارعانداي, ومىرىڭىز ۋنەمى ونەرمەن بىتەقايناسىپ كەلەدى. ونەردە وكىنگەن كەزىڭىز بولدى ما?

– پەندە بولعاننان كەيىن, ومىردە قۋانىش تا بارى قاتار جۋرەدى عوي. وكىنىشىم كوپ بولدى دەپ ايتپايمىن. بىراق تەاترعا العاش كەلگەندە قورقىنىش بولدى. ابىز اعالارىمىز بەن ونەر مايتالماندارىنىڭ اراسىنا كەلگەن سوڭ, باستاپقىدا قوبالجۋ جوق ەمەس-تىن. «رولدەرىمدى دۇرىس ويناپ, وبراز جاساي الىپ جۋرمىن بە?», «مەن بىرەۋدىڭ ورنىن بايلاپ جۋرگەن جوقپىن با?» دەگەن ويلار جيى مازالادى. كەيىننەن بىر رولىم ساتتى شىقتى دا, ارى قاراي بارى جاقسى بولىپ كەتتى. سونىمەن مەن تەاترعا كادىمگىدەي بايلاندىم.

 – تەاتر ساحناسىندا ايتۋلى رولدەردى سومداپ جۋرسىز. سىز «ويناسام ەكەن» دەپ ارماندايتىن رول بار ما?

– ارمان بولماسا, ومىر تاۋسىلادى. «اباي» درامالىق دەرەكتى فيلьمىندە, «اباي-توعجان» سپەكتاكلىندە وينادىم. مەن ويناماعان الى كوپتەگەن رولدەر بار. ەلگە تانىمال ۇلت جاناشىرلارى مەن تاريحتا اتى قالعان بيلەر مەن حانداردى ويناۋ, ولاردى تانىتۋ – بارلىق اكتەردىڭ مىندەتى دەپ ويلايمىن. الەمدىك كلاسسيكالاردا دا بىرنەشە رولدى سومدادىم. بۇيىرعانى دا, بۇيىرماعانى دا بار. الدا قانداي رول كەزدەسسە دە, ار وبرازدى جوعارى دەڭگەيدە سومداپ شىعۋعا نيەتتىمىن.

 – اسانالى اشىموۆتى قازاق «حالىقتىڭ بەكەجانى» دەپ تانيدى. بۋگىندە اكتەرلەردىڭ تولقۇجاتىنا اينالعان رولدەردى كەزدەستىرە بەرمەيمىز. بۇل رەجيسسەر كاسىبيلىگىنىڭ تومەندىگى مە, الدە اكتەر شەبەرلىگىنىڭ ازدىعى ما?

– قازىرگى كۋنى اكتەر شەبەرلىگى از دەپ ايتپايمىن. مىقتى اكتەرلەرىمىز بار. اكتەر بويىندا جالقاۋلىق بولماۋى تيىس. بۇل ماماندىق ومىر بويى ىزدەنۋدى تالاپ ەتەدى. ونەر بيىگىنەن كورىنگىسى كەلگەن ار ادام رەجيسسەرگە ايتىپ قويىپ, جۋرە بەرمەي, ەڭبەكتەنۋ كەرەك. سول كەزدە عانا ارمانى ورىندالادى. بۇل جەردە رەجيسسەردى دە, اكتەردى دە ايىپتاۋعا بولمايدى. جەتىستىك تە, كەمشىلىك تە ەكەۋىنە دە ورتاق.

 – قازاق تەلەۆيزيяسىندا دا ەڭبەك ەتتىڭىز. ەل بولاشاعىن эكرانىنا قاراپ باعالايتىن زاماندا قازاق جۋرناليستيكاسىنا كوڭىلىڭىز تولا ما?

– قازىر جۋرناليستەر ورتاسى كوبىنە رەيتينگ قۋالاۋ, وزىن تانىتۋ مەن پيار بايگەسىنە اينالعانداي. شىن مانىندە قازىرگى эكراندا تۇشىنىپ كورەتىن باعدارلامالار جوقتىڭ قاسى. وزىمىزدى وزىمىز ۇلىقتاۋىمىز كەرەك. Яعني وزىمىزدى دۇرىس كورسەتە بىلۋگە تيىسپىز. شوۋ جاساپ, تەز تانىمال بولۋعا ۇمتىلۋ جون ەمەس. ادامعا وي سالاتىن حابارلار جاساپ, وتىمدى ماقالالار جازۋ (ار جۋرناليستىڭ مىندەتى ) دەپ ويلايمىن. سالت-داستۋرىمىز بەن تاريحىمىزدى قازبالاساق, سونىڭ وزىنەن كوپتەگەن دۇرىس نارسەلەر تابا الار ەدىك. بىز وزىمىزگە عانا كەرەكپىز, باسقا ۇلتتىڭ ەشتەڭەسى كەتپەيدى. جالپى, قاتتى ەلىكتەيتىن حالىقپىز عوي. بىزدە قىزىقتان گورى كوشىرمە كوپ. بۋگىنگى جۋرناليستەردە ادامداردى بىر-بىرىمەن شاعىستىرۋ, ارازداستىرۋ كوبەيىپ كەتتى. بۇرىنىراقتاعى ساعات اشىمباەۆ, شەرحان مۇرتازا اعالارىمىزدىڭ تەلەۆيزيяداعى باعدارلامالارى وي سالاتىن. بىز ۇلتتى تاربيەلەيمىز. سوندىقتان ەل ساناسىنا اسەر ەتەتىن دۋنيەلەرگە جەڭىل-جەلپى قاراساق, قۇرىعانىمىز قۇرىعان. ۇرپاعىمىزعا وزىمىزدى سايقىمازاق ەتىپ كورسەتۋدەن اۋلاق بولايىق. بۇل مەنىڭ ۋاجىم, نازىم. دۇرىس حابار جاساۋىمىز كەرەك.


– ادامزات بالاسىنا بەرىلگەن اسىل قۇندىلىقتاردىڭ بىرى – كىتاپ وقۋ. «ار قازاق وقۋى تيىس» دەپ قانداي 3 كىتاپتى اتار ەدىڭىز?

– ى.ەسەنبەرليننىڭ «كوشپەندى­لەرىن», م.اۋەزوۆتىڭ «اباي جولىن», ا.كەكىلباەۆ, ت.ابدىكوۆ, و.بوكەي شىعارمالارىن ايتاتىن ەدىم. قازىر جاقسى-جاقسى جاس اقىندار لەگى كەلە جاتىر. ولاردى دا وقۋىمىز كەرەك. شەتەل كلاسسيكاسىنا دا شولۋ جاساۋ ارتىقتىق ەتپەيدى.

 – «سەن ساяساتپەن اينالىسپاساڭ, ساяسات سەنىمەن اينالىسادى» دەگەن سوز بار عوي. قازىرگى ساяسي احۋالعا كوزقاراسىڭىز قالاي?

– مەن ساяساتقا كوپ ارالاسا بەرمەي­مىن. بىز تاۋەلسىز مەملەكەتپىز, وز اتا زاڭىمىز بەن پرەزيدەنتىمىز بار. كوپ نارسەگە ارالاسا بەرمەۋ كەرەك. قانداي ىستىڭ دە بايىبىنا بارماي, اسىعىس ۋكىم شىعارۋعا بولمايدى.

 – قوعامدا كۋرمەۋلى ماسەلەلەر جەتەرلىك. سولاردىڭ بىرازى تەاتر تورىندە ساحنالانىپ جۋر. سىز جارىققا شىعارۋدى ارمان ەتەتىن تۋىندى بار ما?

– قوعامداعى كەلەڭسىز­دىكتەر تەاتردا ايتارلىقتاي كورسەتىلۋدە. تۋىندى شىعارۋ الى ويدا جوق.

 – كوپتەگەن رولدەرىڭىزبەن حالىقتىڭ سۋيىسپەنشىلىگىنە بولەنگەن اكتەرسىز, ۋيدە اكەسىز! ۇرپاق تاربيەسىندە قانداي قاعيدالاردى ۇستاناسىز?

– اتامنان اكەمە, اكەمنەن ماعان جالعاسىپ كەلە جاتقان تارتىپ بار. ەڭ باستى قاعيدا – بىرەۋدىڭ الا جىبىن اتتاماۋ. ار بالا بويىنا ۇяت دەگەن نارسەنى سىڭىرىپ وسۋى كەرەك. «وسى جاساعانىم دۇرىس پا, بۇرىس پا?» دەپ سارالاي العانى جون. ۋلكەنگە قۇرمەت, كىشىگە ىزەت كورسەتۋ, قازاقتىڭ داستۋرىن بىلۋ ەڭ ماڭىزدى بورىش ەكەنىن بالالارىما جيى ايتىپ وتىرامىن. قانىمىزعا سىڭگەن قۇندىلىقتارعا سۋيەنىپ جۋرسەك, اداسپايمىز. «ەلۋ جىلدا ەل جاڭا, جۋز جىلدا قازان» دەيدى عوي. «وبال بولادى», «ۇяت بولادى» دەگەن سوزدەردىڭ استارىنا ۋڭىلۋىمىز كەرەك. ودان جامان بولمايمىز.

 – بالا جالعاستىڭ بارلىق ارماندارى ورىندالدى ما?

– اللاعا شۋكىر! ماعان كوپ دوستارىم: «سەنىڭ جولىڭ بولعىش», – دەپ ايتادى. مەجەلەگەن جەرگە تەز جەتپەسەم دە, اسىقپاي كەلە جاتىرمىن.

– جولىڭىزدى قۋىپ, ونەر  تابالدىرى­عىن اتتايىن دەپ  جاتقان جاس بۋىنعا ايتار كەڭەسىڭىز?

– ۇلىم جانسۇلتان قونىسباەۆ ونەر جولىندا. ۋيدە – بالام, جۇمىستا – ارىپتەسپىز. ۇلىما دا, ونەرگە كەلگەن وزگە ورەندەرگە دە ايتارىم: «وز ىسىنە ادال بولۋ, ەڭبەكقور, ۇقىپتى بولۋ بۇلجىماس قاعيدالارىڭا اينالسىن», – دەر ەدىم. قازىر ەڭبەك ەتەم دەگەن جاستارعا بارلىق مۋمكىندىك بار.

 – ۋاقىتىڭىزدى بولىپ, سۇحبات بەرگەنىڭىزگە كوپ راقمەت!

 

سۇحباتتاسقان

تولەباي تاڭسامال

 قازۇۋ, جۋرناليستيكا فاكۋلьتەتىنىڭ 4 كۋرس ستۋدەنتى